اصول معماري پنجگانه ايراني عبارتند از :

1- مردم داري : يعني رعايت مقياس انساني؛
2- پرهيز از بيهودگي: استفاده از هر عنصر معماري به جاي خود؛
3- نيارش: فن سازه بناهاي تاريخي؛
4- خود بسندگي: آوردن مصالح پاي كار از نزديك ترين محل باكمترين كيفيت در داخل بناها.
5- درون گرايي: جستجوي تنوع وهنر و خلاقيت معماران در زمينه پلان و كيفيت در داخل بناها.

نكته اي كه در اينجا به آن اشاره مي شود «پيمودن» است كه اساس و پايه چيدمان عناصر فضاهاي معماري بر اين پايه مي باشد. كاربرد «پيمودن» بدين گونه بوده است كه به عنوان مثال در يك زمين كه به ابعاد 40 ضربدر 20 جهت ساختن بنا در نظر گرفته مي شود، فضاسازي را بر طبق شبكه بندي فرضي 2 ضربدر 2 تقسيم نموده و بر طبق اين شبكه بندي و با توجه به آن فضاسازي مي نمايند.

تنها بناهاي كه از صدر اسلام در دسترس مي باشند و مي توان درمورد آنها بحث نمود مساجد هستند. اينگونه بناها معمولا به دليل اعتقادات مذهبي مردم، به محض اينكه خسارتي به آنها وارد مي شد توسط معماران هر دوره مرمت مي شده است و در اين حين ممكن بوده قسمتي به آن افزوده يا از آن كاسته شود.

براي مثال مي توان مسجد تاريكخانه دامغان يا مسجد آدينه اصفهان را نام برد.
مساجد اوليه همگي داراي حياط، شبستان و اغلب منار و حوض بوده اند و به طور كلي نقشه اين مساجد برگرفته از نقشه مدينه پيامبر اعظم اسلام (ص) بوده است، زيرا كه معماران ما تا آن زمان تجربه ساخت بناهايي بدين گونه را نداشته اند و به تدريج صاحب تجربه و خلاقيت در اين زمينه شده اند. آنان اغلب در سده هاي اوليه با الهام از معماري پيش از اسلام و مساجد اوليه اسلام – مثل مسجد مدينه و كوفه – مساجد را مي ساخته اند. يعني فرم ها و فضاهاي الهام گرفته از مساجد مذكور و عناصر اجرايي و نوع قوس ها و طاقها برگرفته از معماري قبل از اسلام به خصوص دوره پارتي مي باشد.

معماران گذشته خلاقيت خود را با طراحي مساجد چهار ايواني در دوره سلجوقي به منصه ظهور رساندند و شاهكارهاي خود را آفريدند. اما به هر حال اوج معماري مساجد ما به لحاظ رعايت تناسبات سلسله مراتب فضاها، سازه مستحكم و تزيينات قوي و چشم نواز را مي توان متعلق به دوره صفويه دانست كه صرفا در خصوص اين دوره و شيوه اصفهاني شايد بتوان مقالات، بلكه كتب زيادي را به رشته تحرير در آورد.

علي امامي - كارشناس هنرهاي تجسمي
 سيدعلي محمدمختاري - كارشناس آموزش ابتدايي

نقش معماري در مناسب سازي بناها و ساختمان هاي مختلف يك منطقه جمعتي انساني بي شك يكي از دغدغه هاي اصلي طراحان مهندسي و معماري شهري مي باشد توجه به شرايط آب و هوايي مناطق مختلف نظم و انضباط نمادگرايي سادگي و از همه مهتر اصالت اسلامي و سنتي بناها و تمايز آنها از همديگر مي تواند در مناسب سازي فضاهاي مختلف شهري تاثير بسزايي داشته باشد. آنچه اين مقاله مي خواهد به آن بپردازد تمايز و برجستگي فرم هاي مختلف معماري بناها در ابعاد مختلف مي باشد. به طوري كه مساجد و اماكن زيارتي با جلوه هاي خاص ساحامان هاي ادارات مختلف با توجه به فرم هاي جديد و مدرن امروزي معماري و تلفيق با معماري سنتي اسلامي و ايراني و فضاهاي تفريحي گردشي و آموزشي نيز با توجه به اهداف در نظر گرفته شده براي آنها در فضاهاي مناسبي ايجاد گردد.
تمركز و كمي فاصله فضاها و ساختمان هاي ادارات در كاهش وقت و حمل و نقل و هزينه هاي مختلف انرژي اقتصادي و اجتماعي رواني جامعه تاثير بسيار داشته و افزايش اميد وس رعت در امور محوله حائز اهميت مي باشد.
مناسب سازي ساختمان هاي آموزشي، درماني، زيارتي، مساجد فضاهاي آموزشي و تفريحي را مي توان از جنبه هاي زير مورد تحقيق و بررسي قرار داد.
1) فاصله و امكان دسترسي و صرفه جويي در وقت 2) توجه به نوع كاركرد و مدت زمان استفاده بهينه از آنها 3) فرم معماري و تشخيص عملكردها 4) هماهنگي و زيبايي با بافت شهر.

The photos are of a tiny town by the name of castellfollit de la roca in Spain,

an incredible looking stretch of houses that all seem to be resting

on a single ridge of rock

  Welcome to ronda , a beautiful city in southern Spain which is split in two by el tajo gorge. As a result, certain buildings have been perched on the edge of the gorge's verticall walls, enormous cliffs bridged by the 200 year old peunte neuvo. Now, although living on the edge of that gigantic 130m crack would give me the shakes, i'd much rather live there than bonifacio

This fragile looking citadel sits precariously above limestone cliffs

which over the years have been battered by the Mediterranean sea,

a process which is apparent by both the piles of eroded stone at the base

and the overhang of the cliff walls. How long before the next building gets swallowed?

No idea, but from the look of the first photo it can't be long

فصل چهارم:

قالب بندی پی (فونداسیون) با آجر

بعد از اینکه بتن مگر ریخته شد و مقاومت لازم را بعد از یک روز به دست آورد اگر از قالب مدفون (آجر چینی) استفاده می شود نوبت به قالب بندی پی ها می رسد.

             در بم برای قالب بندی پی از آجر استفاده میشود. رعایت نکات زیر در قالب بندی برای هر چه بهتر اجرا شدن پی مفید است.

1- یکنواخت بودن آجرچینی پی و ایجاد سطح صاف و بدون خلل و فرج برای پی ها مفید و بلکه لازم است.

2- مقاومت آجر چینی، در صورتی که پشت آن خاک دستی (خاک نا مناسب) باشد اهمیت زیادی دارد چرا که نیروی خاک به سمت داخل باعث شکسته شدن قالب آجری خواهد شد.

شکل: همانطور که در شکل مقابل می بینید فشار خاک پشت قالب آجری به دلیل اینکه خاک دستی و نامرغوب است باعث شکسته و کج شدن قالب در تمام طول شده است. این موضوع مقاومت پی را به مقدار زیادی پایین خواهد آورد. ضمن اینکه اصلاح آن هزینه بسیار زیادی را در بر خواهد داشت.

3- همچنین درصورتی که پشت آجرچینی خالی است مقاومت قالب آجری اهمیت زیادی دارد به طوری که باید وزن بتن و نیروی لرزاندن (ویبره) بتن و وزن کارگر را تحمل کند. در صورتی که دیوار آجری در حین بتن ریزی دچار شکستگی و جابجایی شود باعث تخریب پی خواهد شد. بازسازی دیواره و توقف عملیات بتن ریزی و ایجاد پیوستگی بین بتن قدیم و جدید هزینه های زیادی به دنبال خواهد داشت.

4- درصورتی که امکان داشته باشد خیلی خوب است که یک لایه نازک سیمان کاری روی قالب آجری صورت گیرد. این کار برای کسب مقاومت بتن و عملکرد خوب آن بسیار مناسب است.

5- اگر لایه سیمان کاری صورت نگرفت حتما باید روی قالب آجری یک لایه پلاستیک ضخیم و

مناسب برای جلوگیری از جذب آب بتن توسط آجر کشیده شود.

شکل:پلاستیک ضخیم که دور قالب آجری کشیده شده است.

تذکر: قالب بندی نکردن پی و استفاده از دیواره خاکی به جای قالب فقط در صورتی مجاز است که اولا خاک غیر ریزشی باشد (به مرور دانه های خاک داخل پی نریزند) و ثانیا خاکبرداری بسیار تمیز و دقیق صورت گرفته باشد و دیواره خاک صاف باشد. با توجه به نحوه عملیات خاکبرداری و پی کنی که در شهر وجود دارد تقریبا استفاده نکردن از قالب آجری غیر مجاز است.

فصل پنجم:

فصل دوم:

خاکبرداری

آغاز هر کار ساختمانی با خاکبرداری شروع میشود . لذا آشنایی با انواع خاک برای افراد الزامی است.

الف) خاک دستی: گاهی نخاله های ساختمانی و یا خاکهای بلا استفاده در محلی انباشته (دپو) می­شود و بعد از مدتی با گذشت زمان از نظر ها مخفی میگردد. معمولا این خاکها که از لحاظ یکپارچگی و باربری جزء خاکهای غیرباربر دسته بندی میشوند در زمان خاکبرداری برای فونداسیون  ساختمان ما دوباره نمایان میشوند. باید توجه نمود که این خاک قابلیت باربری ندارد و میبایست بطور کامل برداشت شود. شناختن خاک دستس بسیار آسان است، وجود قطعات و اجزای دست ساز بشر مانند آجر، موزاییک، پلاستیک و ... در خاک نشان دهنده دستی بودن خاک است.

شکل: خاک دستی، که آماده شده است تا پی های ساختمان (فونداسیون ها و شناژها) روی آن اجرا شوند. قطعات آجر و آشغال را در داخل خاک مشاهده می کنید.

ب) خاک نباتی: خاک های فرسوده و یا نباتی سطحی به خاکهایی گفته میشود که ریشه گیاهان در آن وجود داشته باشد این خاک برای تحمل بارهای وارده از طرف سازه مناسب نمی­باشد. برای شناختن خاکهای نباتی کافی است به وجود ریشه درختان و گیاهان – برگهای فرسوده و سستی خاک توجه شود. این خاک با فشار انگشتان فرو می­رود.

ج)خاک طبیعی بکر(دج): به خاکی که پس از خاک نباتی قرار دارد خاک طبیعی بکر میگویند توجه داشته باشید که همواره میبایست فونداسیون برروی خاک طبیعی بکر اجرا گردد. در شهر بم خاک طبیعی مقاومت لازم برای تحمل وزن ساختمان و فونداسیون را دارد.

            در شکل زیر هر سه نوع خاک را مشاهده می کنید.

 شکل: در این شکل خاک دستی- خاک نباتی و خاک طبیعی دست نخورده را به ترتیب از بالا به پایین مشاهده می کنید. همانطور که می بینید خاک نوع اول و دوم مردود می باشند.

تذکر: ریختن آب آهک به منظور بالا بردن مقاومت خاک دستی و نباتی به هیچ عنوان مورد تایید نمی باشد و نمی­توان خاک دستی و نباتی را با استفاده از آب آهک قابل استفاده نمود.

بیاموزیم: اکنون که با انواع خاک آشنا شدید توجه به نکات زیر بسیار لازم است:

الف ) در زمینهایی که فاقد هرگونه رویش گیاهی است حداقل عمق خاکبرداری 15 سانتی متر میباشد .

ب ) رسیدن به خاک طبیعی دست نخورده (بکر) میبایست حتما توسط مهندس ناظر تایید شود. توجه داشته باشید که مهندسین ناظر با مشخصات خاک بکر کاملا آشنا هستند.

ج) برای آماده سازی بستر برای بتن پی ها باید ابتدا 10 سانتی متر بتن با سیمان کم ریخته شود به این ترتیب عمق خاکبرداری باید حداقل 10 سانتی متر بیشتر از عمق مورد نیاز برای پی ها باشد.

فصل سوم:

آماده سازی بستر، شفته ریزی و بتن مگر

پس از انجام خاکبرداری باید بستر خاک را برای اجرای پی آماده کنیم. برای این کار از بتن با سیمان کم ( 100 تا 150 کیلوگرم سیمان در هر متر مکعب بتن) که به بتن مِگر موسوم است استفاده می شود. به این ترتیب که روی خاک حداقل 10 سانتی متر بتن با سیمان کم می ریزیند و سپس روی آن را با ماله صاف می کنند تا برای بتن ریزی پی­ها آماده شود

             همچنین در صورتی که پس از خاکبرداری و رسیدن به خاک مناسب، لازم بود تا برای رسیدن به تراز کف پی ها از مصالح پر کننده استفاده نماییم و یا پیمانکار اشتباها بیش از حد لازم خاکبرداری نماید و فضای خالی بوجود اید برای پر کردن فضای خالی باید از بتن یا مصالح مناسب دیگر طبق نظر دستگاه نظارت و با هزینه پیمانکار استفاده نماید.

            البته در شهر بم، برای رسیدن به عمق مورد نظر جهت اجرای بتن مگر و آغاز قالب بندی برای فونداسیون از شفته آهک استفاده میشود. استفاده از شفته آهک توصیه نمی شود اما با توجه به اینکه قیمت تمام شده آن پایین تر و بیشتر در دسترس می باشد لذا لازم است نکات زیر حتما رعایت شود تا در به دست آمدن کیفیت بهتر ما را یاری کند.

شفته ریزی:

            شفته آهكی كه با دوغاب ساخته و خوب عمل‌آوری شده باشد، دارای مقاومت 7 روزه معادل 5 كیلوگرم بر سانتیمتر مربع و تاب 28 روزه حدوداً 10 كیلوگرم بر سانتیمتر مربع خواهد بود كه این مقاومت برای بستر پی ساختمان یا راه كاملاً مناسب می‌باشد.

1- آهک مصرفی میبایست حتما برای استفاده در شفته قبلا بصورت کامل شکفته شده باشد و پس از سرند شدن برای تهیه شفته مورد استفاده قرار بگیرد.

شکل: آهک شکفته و سرند شده و آهک نشکفته را مشاهده می کنید

- آهک باید حتما به صورت دوغاب با خاک درشت دانه مخلوط گردد .

3- بهتر است که مخلوط شفته آهک در کنار فونداسیون ساخته شود تا براحتی بتوان آن را به داخل محل خاک برداری منتقل کرد. در شکل های بعدی اجرای صحیح و اجرای نادرست را مشاهده میکنید.

شکل: روش صحیح شفته ریزی 

شکل : روش نادرست شفته ریزی

4- دقت شود که بتن مگر حتما پس از عمل آوری کامل شفته آهک و رسیدن آن به گیرش اولیه بر روی آن اجرا شود تا آب بتن توسط شفته جذب نشده و موجب پوکی بتن مگر نگردد .

5- توجه شود که بر روی شفته اجرا شده تا زمانی که شفته به مقاومت 5/1 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع نرسیده است بارگذاری صورت نگیرد ( شفته آهکی زمانی به مقاومت 5/1 کیلوگرم بر متر مربع رسیده است که اثر کفش شما پس از راه رفتن بر روی آن باقی نماند.(

برای حصول این منظور بازدید مهندس ناظر از شفته ریزی قبل از اجرای بتن مگر الزامی است .

شکل: شفته آهکی که هنوز قابل بارگذاری نیست. رد پا هنوز روی آن باقی می ماند.

6- باید توجه نمود که هر چه میزان رس در خاک مصرفی برای شفته بیشتر باشد میزان آهک مصرفی نیز باید بالاتر رود. 

بتن مگر

            بتن مگر یا به تعریفی بتن رگلاژ کف قالبندی فونداسیون در حقیقت یک بتن با مقدار سیمان کم (100 تا 150 کیلوگرم سیمان بر مترمکعب) است که جهت آماده سازی بستر خاکبرداری شده برای آرماتوربندی و صفحه گذاری اجرا میگردد توجه به نکات ذیل جهت اجرای بتن مگر الزامی است :

1- قبل از اجرای بتن مگر حتما خاک بستر را مرطوب نمایید تا آب بتن جذب خاک نگردد و کیفیت آن پایین نیاید .

2- در صورتی که بتن مگر را بر روی شفته آهک اجرا میکنید حتما توجه داشته باشید که شفته به مقاومت 5/1 کیلوگرم بر متر مربع رسیده باشد . ( شفته آهکی زمانی به مقاومت 5/1 کیلوگرم بر متر مربع رسیده است که اثر کفش شما پس از راه رفتن بر روی آن باقی نماند 

3- شفته آهک میبایست قبل از اجرای بتن مگر مرطوب شده باشد تا آب بتن را جذب نکند. توجه داشته باشید زمانی که آهک هنوز جذب آب داشته باشد موجب پوکی بتن مگر میشود.

4- بتن مگر جهت پاکسازی کف و اجرای دقیقتر فاصله گذاری آرماتوربندی از کف انجام میگردد بنابراین به تمییز و یکنواخت بودن سطح آن دقت کنید تا آرماتوربندی بهتری داشته باشید.

شکل: یک نمونه بتن مگر ریخته شده را مشاهده می کنید. همانطور که می بینید سطح بتن کاملا صاف و یکنواخت بوده و اگر قبل از بتن ریزی پی جارو شود (خاک و آشغال ها جمع­آوری شوند.) یک بستر بسیار مناسب می باشد.

5- معمولا بتن مگر توسط دستگاههای مخلوط کن ( بتونیر ) کوچک ساخته میشود دقت نمایید که حداقل دو (2) دقیقه پس از اضافه کردن آب، بتن درون دستگاه به خوبی مخلوط شود و سپس مورد استفاده قرار بگیرد.

6- بعد از ریختن بتن مگر با توجه به دمای هوا حدود 10 ساعت سطح آن را مرطوب نگه دارید(با پاشیدن آب) و بعد از گذشت یک (1) روز می توانید عملیات بعدی را شروع کنید و روی بتن مگر راه بروید.

مطلب مربوطه :

تعمیرو نگهداری ساختمان-۱

به علت زیاد بودن مطلب ، این تحقیق در چند پست ارسال میشود.

پيشرفت هاي تكنولوژيك نقش بسيار مهمي در تحولات مناطق شهري دارد. تجربه نامطلوب طراحي در زمينه معلولين، تغييرات اساسي در ساختار فضايي و كالبدي شهرها را طلب مي كند. حضور ارتباطي سهل و آسان در داخل فضاهاي معماري و شبكه هاي حمل و نقل شهري ي ارزش وصف ناشدني است كه بيانگر مبارزه انسان در طراحي جهت موفقيت در فضاهاي معماري د شهرسازي جهت معلولين است. لذا برنامه ريزي جهت مناسب سازي شبكه هاي حمل و نقل شهري … و نقش سازمان هاي دولتي و خصوصي يك فرايند پوينده و گوياست. به منظور حركت در اين راستا، بايستي نقاط ضعف و قوت را از هم باز شناخت و مورد نقد و بررسي قرار داد. لذا بايستي با مطالعه وضع موجود شهر و بررسي هاي اقتصادي و تاسيساتي و پژوهش در محيط آن و همين طور مطالعه در معماري و مسكن هرهاف مطالعه و بررسي پيگيري روشهاي موثر در يك پروسه كوتاه مدت و شناسايي و جمع آوري و طبقه بندي كارشناسانه و تخصص در چهارچوب وظيفه و… قابليت اجرايي آن را بررسي كرد.
در اين مقاله با مطالعه اين موضوعات، تمام اجزاء و عواملي را كه در بهبود وضعيت، جهت مناسب سازي معلولين در شهرها تاثير دارد با دقت بررسي نموده و راه حل هاي جديد در اين زمينه و نحوه همكاري هاي سازمان هاي دولتي و خصوصي جهت برنامه ريزي آينده آن مطرح خواهد شد.
طراحي شهري جهت مناسب سازي معلولين براي آينده جز با تلاش و خلاقيت ميسر نمي شود و تنها در اين صورت است كه مي توان موفق بود.

انسان ها روزگاري دور يك جا نشيني را تجربه كردند و آن گاه دانستند ناگريزند آنچه را براي سكونت مي آفرينند كنار هم بگذارند، از ميان آنها بگذرند و در آن حضور يابند.
شهر آن هنگام كه دروجود عامل هاي شهري (آنهايي كه شهر بدون آنها زنده نخواهد بود) شكل گيرد براي ادامه حيات ناگريز است بداند كه بايد همواره پويا باشد و در تعادل، آنچه كه ويژگي هاي پويايي و در تعامل بودن را به آنها نسبت مي دهيم همان فعاليت هاي شهري هستند كه براي در تحركت و تعادل بودن بايد منظم و مرتبط باشند. از آنجا كه اين فعاليت ها در فضاهاي شهري اتفاق مي افتند. گذرها، خيابان ها و ميدان ها تعريف كننده ساختار اصلي شهر خواهد بود چرا كه براي ساكنان شهر، تجربه يك فضاي شهري بيش از ديگر فضاها در گذرها، پياده روها و ميدان هاي و پارك ها اتفاق مي افتد.
اگر فضاي شهري را مجموعه اي از چيزهاي عيني (اجزاي شهري) و محتواهاي كيفي (مفاهيم) بدانيم، مفاهيمي به ميان مي آيند كه همه آنها در موفقيت يك فضاي شهري سهم بسزايي دارند. وقتي از يك پياده راه در كنار خيابان مي گذريم، در پي آنيم بدانيم كه آيا مكاني كه در حالت تجربه پيوسته آن هستيم واجد هويتي با روح، پر تحرك، پويا و صميمي است يا اين هويت خاطره انگيز خواهد بود؟
اگر به گفته برنارد چومي، بپذيريم كه معماري به طور كلي با سه آيتم فضا، حادثه و حركت توسط انسان حلق مي شود، مي توان اين ايد ه را بيان داشت كه فضاهاي معماري بدون ايجاد روباط اجتماعي و كاربري هاي انساني، به هيچ روي به درستي شكل نميگيرند، در اينميان پارك ها به عنوان فضاهايي از شهر كه مي توانند گرد آورنده طبقات مختلف جامعه باشند، اهميت ويژه اي مي يايند. گردهمايي طبقات مختلف جامعه در پارك، مي تواند در ايجاد تعاملات فرهنگي و تعديل جامعه مثمرثمر واقع شود.
موارد گفته شده، مي تواند به شكل استانداردهاي كلي در فضاي شهري مورد استفاده قرار گيرد كه در واقع اين استانداردها به شرايط اقتصادي، مسائل اجرايي، زماني و رعايت مسائل فرهنگي و شرايط فيزيكي افراد توجه دارد.
در اين ميان ابتكار اجتماعي طراحان لنداسكيپ و طراحان شهري و درايت آنان در به كارگيري صحيح اين فضاها در مناطق مختلف شهر، بسيار حائز اهميت است.
دراين نوشتار تلاش بر اين خواهد بود تا رابطه بين طراحان، پارك ها و اجتماعات بشري مورد بررسي قرار گيرد و تعامل بين اين سه نمايانده شود. در اين ميان نقش فضا ، حادثه و حركت در ايجاد پارك ها و در نتيجه ايجاذ لذت و آرامش در جامعه به روشني بيان ميگردد.
در اين مقاله سعي بر آن است با ارائه الگوهاي عملي و عيني، بحث روشن تر گردد.

با توجه به ضرورت فرایند طراحی  معماری"مرکز معماری ایران"  نشستی با همین موضوع برگزار می کند. در فراخوان این نشست آمده است: روش طراحی پروژه معماری کلیدی ترین مبحث معماری است که علی رغم اهمیت بسیار زیاد آن در دانشگاهها تدریس نمی شود.این مبحث در کشورهای پیشرفته به لحاظ معماری از دو دهه قبل به صورت ویژه مطرح بوده است.و هدف آن توضیح فرآیند دستیابی به پروژه معماری از لحظات آغازین بررسی موضوع پروژه تا خلق ایده و تبدیل آن به فرم و فضا است. و...

برای دیدن سایز بزرگتر عکس اینجا کلیک کنید

ارزش حيات: انسان در اين جهان گويي دائم بايد درگير اشياء بيرون از خود باشد. اشيايي كه همچون زنجيري بر پاي آدمي سنگيني مي كند ومانع از حركت وي به سوي مبدا اعلي مي شوند. انسان از ابتداي هبوط تاكنون مي دانسته كه از اصل خود جدا افتاده است. بنابراين بايد چاره اي مي انديشيد تا همانگونه كه قوس نزول را طي كرد و به اسفل السافلين در افتاد، باز به طريقي قوس صعود را بپيمايد و به اعلي عليين برسد. انسان چاره را در آن ديد كه در عين حالي كه اسير ظواهر و اشياست، از اين ظواهر بهره گير و راه خود را به سوي بالا هموار سازد.
در مبلمان شهري به دنبال چه هستيم؟ هدف در طراحي مبلمان شهري چيست؟ در اينجا براي آنكه وارد بحث شويم، مطلب را با جمله اي به نقل از دكتر سيد حسين نصر از قول افلاطون شروع مي كنم: عالم، عالم مثل است، هرچه مثل متعالي داشته باشيم، افرادي كه درميان اين مثل متعالي زندگي مي كنند داراي روح متعالي تري مي شوند.
هر مكان موجود در شهر به تناسب نوع سير كولاسيوني كه در فضاي طاراف خود به وجود مي آورد، شخصيت و فرهنگ مخاطبان و بالاخره تاثيرات حسي ناشي از عملكرد خود هاله اي نامرئي پيرامون خود منتشر مي كند. اين هاله نسبت به هر مكان خاص منحصر به فرد است و هيچ دو مكاني متفاوتي نمي توانند هاله هايي شبيه به هم داشته باشند. به عنوان مثال، هاله اي كه يك مبلمان در اطراف خود منتشر مي كند، به هيچ وجه قابل مقايسه با هاله حاشيه موزه هنرهاي معاصر نيست. اما مسلما فضاي هاله عنصري موجب ارزش هاي متفاوتي در خود و اطراف خود خواهد داشت.
وقتي در مبلمان شهري صحبت از ارزش مي شود، مباحثي مثل ارزش اقتصادي، ارزش هزينه اي، ارزش كاربردي در ابتداي امر به ذهن خطور مي كند. اما نكته اي كه هست مسلما مباحث و نكات بسيار ارزشمند تر و در عين حال زيباتر نسبت به موارد ياد شده است كه در مبلمان امروزي ما كاملاً به فراموشي سپرده شده است.
مسلم است كه در طراحي مبلمان شهري موجود تنها به موضوع كاربرد صرف توجه شده است. با اين همه در اين بخش نيز بسيار ضعيف عمل شده است. به عبارتي ديگر، در بخش ارزشي كه تنها نگاه به جنبه عملكرد دارد، فقط رضايتمندي استفاده گر در حد استفاده صرف از مبلمان مطرح است. همان طور كه يك محصول در اطراف خود با ايجاد هاله، تاثيرات متفاوتي را بر استفاده كنندگان، عابران، رانندگان و … خواهد گذاشت. لذا توجه به جنبه هاي ديگر ارزشي در طراحي مبلمان شهري امروز الزامي است.
بنا بر شواهد و قرائن، طراحي امروز بيشتر به سوي مفاهيم معناشناسانه پيش مي رود. اما نكته مورد توجه اين است كه در فرهنگ ايراني – اسلامي از دير زمان به اين موضوع توجه شاياني شده است. با نگاهي به تاريخچه هنر اسلامي و مخصوصات هنر معماري كاملاً مشهود است كه موضوع اصلي در آن بحث ارزش هاي انساني در طراحي است، يعني در موارد متفاوتي كه به طور نمونه سپس ذكر خواهد شد، همه مي خواهند انسان را انسان كنند. البته بديهي است كه نوهع انساني كه در اينجا مطرح است با نوع نگاه غربي به آن متفاوت است. نگاه هنر اسلامي، نگاه مردم شناسانه يا آنتروپولوژيستي و نگاه انسان گرايانه يا اومانيستي نيست، بلكه انسان را از منظر خدامي نگرد.
طراحي امروز و به خصوص طراحي مبلمان شهري، بيش از پيش از تفكر خداباورانه يا تئيسم خارج و به سوي خداشناسي طبيعي يا دئيسم حركت كرده است. دئيسمي كه در آينده نه چندان دور به الحاد يا آتئيسم منجر خواهد شد. نتيجه اينكه، ديگر نمي توان در چنين فضايي روحي را متعالي كرد.
پرسش اين است كه كدام يك از موارد بالا را ما تا به حال حداقل در يكي از مظاهر مبلمان شهري ديده ايم آيا شده است كه وقتي در پياده رو قدم مي زنيم حداقل رايجه حيات را استشمام كنيم؟ جايگاه پرندگان در اي ميان كجاست؟ شايد زماني پياده روهايي داشته باشيم كه در نهرهاي كنارآن ماهيان قرمز شناور باشند، اي بسا روزهايي را شاهد باشيم كه صداي آب را به راحتي بشنويم. آيا مي توان انتظارروزي را داشت كه در نهرهاي كنار پياده رو، شاهد مظاهر حيات بخش باشيم؟

اما مهمتر از خانه متعارف و معمول برای انسان، " خانه اعتقادات جمعی" وی بوده است که در قالب معابد و مساجد در طول تاریخ هنر خودنمایی می کند: همان خانه ای که با فطرت انسان تکلم می کند و خاطرات ازلی اش را به او متذکر می شود. برای همین است که معماری در ادیان همیشه جایگاه ارزشمندی داشته است.

از آنجا که دین برآن است تا مومنان و گروندگان خود را به عبادتگری فرا خواند و عبادت را از اساسی ترین ابعاد وجودی هرانسانی تلقی می کند، ساختن معابد به نحوی که متناسب با درونمایه های آن دین باشد بسیار با اهمیت تلقی شده است. این مهم در دین اسلام بسیار با اهمیت تر شمارده شده است.

معماری اسلامی به حکم آن که از همه تجربه های معماری دینی پیش از خودحداکثر بهره ممکن را اندوخت و حقیقت دینی را در کامل ترین گونه ممکن اعلام داشت، شاخص ترین جلوه معماری دینی به شمار می رود. ماهیت این معماری سازگار با ماهیت دین اسلام و عناصر ساختاری و تزیینی آن پیوسته از ارزشهای مستتر در نهاد اسلام پیروی کرده است.

نكته در خور اهمیت اینكه معمار متدین مسلمان، نه تنها فهم ِ والایی از نیات توحیدی خود داشت بلکه درك ژرفی هم از سرشت مصالحی كه با آن كار می كرد، داشت. او با سنگ چون سنگ و با آجر چون آجر رفتار می كرد؛ و این ناشی از ادراک حِکمی او از هستی و بی شک متاثر از معرفت دینی اوست. او نه تنها با به كار بستن فنونی كه سنگ را سبك و در حال پرواز به سمت بالا نشان دهد، بلكه با استفاده از نقوش هندسی و اسلیمی؛ نقوشی كه سبب می شود تا اجسام مادی، ضمن حفظ سرشت خود، در برابر نمونه های مثالی شان جلا نیز یابند، به ماده شرافت و شأن می بخشد.

قالب جدید وبلاگ مطالب معماری در بلاگفا راه اندازی شد

امیدواریم با تلاش و مطالعات گوناگون و همچنین با ارسال نکاتی که شما بازدیدکنندگان برای ما میفرستید بتوانیم هر چه بهتر در خدمت شما باشیم

با تشکر

تیم مدیریت وبلاگ مطالب معماری در بلاگفا

پروژه پایان ترم دانشجوی کارشناس ارشد معماری منظر

باغ شعر و ادب پارسی

برای دیدن عکسهایی از پروژه به ادامه مطلب بروید