معماری مساجد در ایران یک دنیا شور و هیجان و یک سکوت و آرامش باشکوه را به نمایش می‌گذارد که نماینده ذوق سرشار زیبایی‌شناسی است و منبعی جز ایمان مذهبی و الهام آسمانی نمی‌تواند داشته باشد.
از همان ابتدای ظهور اسلام تا کنون ، ملت‌ها و اقوام مختلف مانند یک امت واحد، با فرهنگ‌ها، آداب و رسوم و به ویژه با توانایی و درک هنری متفاوت و متنوع در کار ساختن و پرداختن مساجد در سرزمین‌های وسیعی که از اندلس در باختر تا جنوب خاوری آسیا امتداد دارد، تلاش کرده‌اند.

بر این اساس  هر آنچه که دیروز و امروز تحت عنوان معماری اسلامی در سرزمین‌های گشوده شده، با سبک‌ها و شیوه‌های شناخته شده، اندلسی ـ آفریقای شمالی ـ شامی و مصری ـ ایرانی و بین‌النهرینی ـ عثمانی ـ هندو ـ یمنی و عربستانی ایجاد شده است، در حقیقت هنر مردمان ساکن در این نواحی است که دیرزمانی پیش از ظهور اسلام هر کدام دارای تمدن‌های درخشانی بوده‌اند، و اینک در پرتو تعالیم اسلام دارای سمت و سو و شخصیت واحدی شده‌اند.
اگرچه به ظاهر واجد تفاوت‌هایی بوده‌اند که بیش از همه در شیوه تزیین بنا، تجرید و درک هنری مبتنی بر برخی جنبه‌‌های فرهنگی مانند آداب و رسوم قومی و سنت‌های قبیله‌ای، اقلیم، عادت‌ها، معیارها و هنجاری‌‌های مورد قبول آنها بوده است.
معماران و هنرمندان مسلمان تاکنون نهایت ذوق و خلاقیت هنری خویش را بدون توجه به اجر و مزدی بذل کرده‌اند، به گونه‌ای که گاه حتی از نصب نام و نشان خود هم غافل شده‌‌اند.
در بنای بسیاری از مساجد در سرزمین‌های اسلامی هنرهای گونه‌گون در انبیق این خیزش سترگ به هم درآمیخته و معماری در این میان نقش توازن‌کننده‌ای ایفا کرده است. کاشی‌کاری، نقاشی ، گچ‌بری ، منبت‌کاری ، خوشنویسی ، خطاطی کتیبه‌ها ،حتی صوت خوش و موسیقی دل‌انگیز در صدای مؤذن و قرائت کتاب‌خدا.
بدان گونه از بررسی یافته‌های باستان‌شناسی در نجد ایران حاصل آمده، پوشش گنبدی با قاعده مدور، نخستین بار به وسیله معماران هنرمند دوران مقدم ساسانی و در بنای کاخ‌های خسروان، هم چون کاخ اردشیر بابکان در فیروزآباد و کاخ سروستان به کار رفته که این وضعیت صرف نظر از پوشش فضاهای وسیع و رفیع، شکوفایی بیرونی و درونی اینگونه بناها را فراهم می‌آورد که پیش‌تر با استفاده از قاب‌های مربع متحدالمرکز با چرخشی به مقدار نیم قائمه بر روی قاب زیرین و محاط در آن زیگوراتی را به وجود می‌آورد، ساخته می‌شد.
اکنون تبدیل آن به شکل مدور، در واقع تحولی در جهت دست یافتن به نرمش و ایستایی بهتر و تقسیم یک‌نواخت و متوازن‌تر نیروهای موجود در بنا بوده است.
به علاوه این تمدید خردمندانه، معمار را از لزوم به‌کارگیری احجام و عناصر ساختمانی حجیم و وزین که از پیش برای پوشش فضاهای اصلی و جنبی فراهم آورده بود، بی‌نیاز کرده و در عوض استفاده از آجر و یا سنگ با ابعاد کوچک و قابل حمل را مقدور می‌ساخت و کار ساختن و پرداختن را آسان می‌کرد.
بناهای فاخر و نفیسی که از رهگذر این ابداع هوشمندانه حاصل می‌آمد، این بار مقدر بود تا در شکل‌دهی به بنای مساجد اسلامی و در خدمت به اهداف مقدس و جهان‌بینی نو کمر ببندد. ابتکار عملی که در خاستگاه اسلام به کلی بی‌سابقه بوده است.
در آغاز تقریبا همه مساجد اسلامی در جای معابد، کاخ‌ها و کلیساهای سرزمین‌های مفتوح و با استفاده از عناصر و مصالح موجود در آنها ساخته می‌شد.
مسجد جامع اموی دمشق به عنوان مسجد و مرکز اسلامی که هم پارلمان بوده و هم محلی که به امور جاری مسلمانان می‌پرداخت، با هدف نشان دادن قدرت جامعه جوان مسلمانان، در محل پرستشگاه ژوپیتر، خدای خدایان رومی که سابقا به کلیسا مبدل شده بود، ساخته شد.
در ایران هم اغلب آتشکده‌ها تبدیل به مسجد شدند از آن جمله می‌توان از مسجد جامع اصفهان در عهد خلافت منصور نام برد.
مسجد ایرانی علاوه بر افزودن گنبد به فضای شبستان به کمک یک هندسه گام‌به‌گام و ایجاد ایوان که به شکوه و جلال آن می‌افزود، دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی است که لطافت و ظرافت در آراستن و تزیین بدنه در داخل و خارج بنا، از آن جمله‌اند.
با این همه میراث متقدمان و تتجربه به جای مانده از آنها توام با تنوع و تجربه‌های سنتی در استفاده از فرم و فضا به ویژه در معماری مساجد، قرن‌هاست که به کمال رسیده و به بلوغ هنری و ماندگاری فنی دست یافته است.
تبلور این امر را می‌توان در بنای کوچک زیبا و ظریفی همچون مسجد "شیخ‌ لطف‌الله" اصفهان که در اوج زیبایی، ادراک علمی و  استادی مسلم است، به وضوح مشاهده کرد. 
ویل دورانت مورخ مشهور و معاصر آمریکایی در باره این شاهکار بی‌مانند تووصیف جالبی دارد. او در تاریخ تمدن خود و در آغاز عصر خرد می‌نویسد: بیش از همه داخل مسجد دارای زیبایی شگفت‌انگیزی است که شامل نقوش اسلیمی، اشکال هندسی، چنبره‌[ایی با طرح کامل و یک شکل است. در این جا هنر مجرد (آبستره) را می‌بینیم ولی با منطق و سبک و اهمیتی که هرج و مرج مبهوت‌کننده‌ای را به عقل عرضه نمی‌کند، بلکه نظم قابل فهم و آرامش فکری را می‌رساند.
پروفسرو پوپ، ایران‌شناس و مستشرق معروف معاصر در کتاب خود «بررسی هنر ایران» می‌نویسد: «کوچک‌ترن نقطه ضفعی در این بنا دیده نمی‌شود. اندازه‌ها بسیار مناسب اند، نقشه آن بسیار قوی و زیبا و به طور خلاصه توافقی است بین یک دنیا شور و هیجان و یک سکوت و آرامش باشکوه که نماینده ذوق سرشار زیبایی‌شناسی است و منبعی جز ایمان مذهبی و الهام آسمانی نمی‌تواند داشته باشد.

مهدی عباسی
عضو انجمن مفاخر معماری ایران

شاید هر روز نام چند محله تهران را بشنویم بی آنکه بدانیم چرا به این نامها معروف شده اند.  با استفاده از منابعی چون کتاب اول و ویکی پدیا و دیگر منابع در وب اطلاعاتی درباره نام برخی محله‌های تهران اطلاعاتی گردآورده ام که در ادامه می خوانید.

سید خندان
سید خندان نام ایستگاه اتوبوسی در جاده قدیم شمیران بوده است. سیدخندان پیرمردی دانا بوده که پیش گویی‌های او زبانزده مردم در سی یا چهل سال پیش بوده است. دلیل نامگذاری این منطقه نیز احترام به این پیرمرد بوده است.

فرمانیه
در گذشته املاک زمینهای این منطقه  متعلق به کامران میرزا نایب‌السلطنه بوده است و بعد از مرگ وی به عبدالحسین میرزا فرمانفرما  فروخته شده است.

فرحزاد
این منطقه به دلیل آب و هوای فرح انگیزش به همین نام معروف شده است.

شهرک غرب
دلیل اینکه این محله به نام شهرک غرب معروف شد ساخت مجتمع های  مسکونی این منطقه با طراحی و معماری مهندسان آمریکایی و به مانند مجتمع های مسکونی آمریکایی بوده و در گذشته نیز محل اسکان بسیاری از خارجیها بوده است.

آجودانیه
آجودانیه در شرق نیاوران قرار دارد و تا اقدسیه ادامه پیدا میکند. آجودانیه متعلق به رضاخان اقبال السلطنه وزیر قورخانه ناصرالدین شاه  بوده،  او ابتدا آجودان مخصوص شاه بوده است.

اقدسیه
نام قبلی اقدسیه (تا قبل از 1290 قمری) حصار ملا بوده است. ناصرالدین شاه زمینهای آنجا را به باغ تبدیل و برای یکی از همسران خود به نام امینه اقدس (اقدس الدوله) کاخی ساخت و به همین دلیل این منطقه به اقدسیه معروف شد.

جماران
زمینهای جماران متعلق به سید محمد باقر جمارانی از روحانیان معروف در زمان ناصر الدین شاه بوده است. برخی از اهالی  معتقدند که در کوههای این محله از قدیم مار فراوان بوده و مارگیران برای گرفتن مار به این ده می آمدند و دلیل نامگذاری این منطقه نیز همین بوده است و عده ای هم معتقدند که جمر و کمر به معنی سنگ بزرگ است و چون از این مکان سنگ‌های بزرگ به دست می آمده ‌است‌، آن‌جا را جمران‌، یعنی محل به‌دست آمدن جمر نامیده‌اند.

پل رومی
پل رومی در واقع پل کوچکی بوده که دو سفارت روسیه و ترکیه را هم متصل می کرده است. عده‌ای هم معتقدند که نام پل از مولانا جلال‌الدین رومی گرفته‌شده است‌.

جوادیه (در جنوب تهران)
بسیاری از زمینهای جوادیه متعلق به آقای فرد دانش بوده است که اهالی محل به او جواد آقا بزرگ لقب داده بودند. مسجد جامعی نیز توسط جواد آقا بزرگ در این منطقه بنا نهاده است که به نام مسجد فردانش هم معروف است.

داودیه (بین میرداماد و ظفر)
میرزا آقاخان نوری صدر اعظم این اراضی را برای پسرش‌، میرزا داودخان‌، خرید و آن را توسعه داد.. این منطقه در ابتدا ارغوانیه نام داشت و بعدها به دلیل ذکر شده داودیه نام گرفت‌.

درکه
اگر چه هنوز دلیل اصلی نامگذاری این محل مشخص نیست اما برخی آنرا مرتبط به نوعی کفش برای حرکت در برف که در این منطقه استفاده می شده و به زبان اصلی «درگ» نامیده می شده است.

دزاشیب (در نزدیکی تجریش)
روایت شده است که  قلعه بزرگی در این منطقه به نام « آشِب » وجود داشته است و در گذشته نیز به این منطقه دزآشوب و دزج سفلی و در لهجه محلی ددرشو میگفتند.

زرگنده
احتمالا دلیل نامگذاری این محل کشف سکه ها و اشیاء قیمتی در این محل بوده است. در گذشته این منطقه  ییلاق کارکنان روسیه  بوده است.

قلهک
کلمه قلهک از دو کلمه "قله‌" و "ک‌" تشکیل شده است که قله معرب کلمه کله‌، مخفف کلات به معنای قلعه است‌. عقیده اهالی بر این است که به دلیل اهمیت آبادی قلهک که سه راه گذرگاه‌های لشگرک‌، ونک و شمیران بوده است‌، به آن( قله- هک) گفته شده است‌.

کامرانیه
زمین‌های این منطقه ابتدا به میرزا سعیدخان‌، وزیر امور خارجه‌تعلق داشت، و سپس کامران میرزا پسربزرگ ناصرالدین شاه‌، با خرید زمین‌های حصاربوعلی‌، جماران و نیاوران‌، اهالی منطقه را مجبور به ترک زمین‌ها کرد و سپس آن جا را کامرانیه نامید.

محمودیه ( بین پارک وی و تجریش یا ولیعصر تا ولنجک)
در این منطقه باغی بوده است که متعلق به حاج میرزا آقاسی بوده است و چون نام او عباس بوده آنرا عباسیه میگفتند. سپس علاءالدوله این باغ بزرگ را از دولت خرید و به نام پسرش‌، محمودخان احتشام‌السلطنه‌، محمودیه نامید.

نیاوران
نام قدیم این منطقه گردوی بوده است و برخی معتقدند در زمان ناصرالدین شاه نام این ده به نیاوران تغییر کرده است به این ترتیب که نیاوران مرکب از "نیا" (حد، عظمت و قدرت‌) ؛"ور" (صاحب‌) و "ان‌" علامت نسبت است و در مجموع یعنی کاخ دارای عظمت‌.

ونک
نام ونک تشکیل شده است از دو حرف (ون‌) به نام درخت و حرف (ک)که به صورت صفت ظاهر می‌شود.

یوسف آباد
منطقه یوسف آباد را میرزا یوسف آشتیانی مستوفی‌الممالک در شمال غربی دارالخلافه ناصری احداث کرد و به نام خود، یوسف آباد نامید. 

پل چوبی
 قبل از این که شهر تهران به شکل امروزی خود درآید، دور شهر دروازه هایی بنا شده بود تا دفاع از شهر ممکن باشد. یکی از این دروازه‌ها، دروازه شمیران بود با خندق‌هایی پر از آب در اطرافش که برای عبور از آن‌، از پلی چوبی استفاده می‌شد. امروزه از این دروازه و آن خندق پر از آب اثری نیست‌، اما این محل همچنان به نام پل چوبی معروف است.

شمیران
نظریات مختلفی درباره این نام شمیران وجود دارد. یکی از مطرح ترین دلایل عنوان شده ترکیب دو کلمه سمی یا شمی به معنای سرد و « ران » به معنای جایگاه است  و در واقع شمیران به معنای جای سرد است. به همین ترتیب نیز تهران به معنای جای گرم است.
همچنین دلیل دیگر مطرح شده به دلیل وجود قلعه نظامی به آن شمیران می گفتند و همچنین  برخی نیز  معتقدند که‌ یکی از نه ولایت ری را شمع ایران میگفتند که بعدها به شمیران تبدیل شده است.

گیشا
نام گیشا که در ابتدا کیشا بوده است برگرفته از نام دو بنیانگذار این منطقه (کینژاد و شاپوری) میباشد.

منیریه (در جنوب ولیعصر)
منیریه در زمان قاجار یکی از محله های اعیان نشین تهران بوده و گفته شده نام آن از نام زن کامران‌میرزا، یکی از صاحب‌منصبان قاجر، به نام منیر گرفته شده‌است.

اصول معماري پنجگانه ايراني عبارتند از :

1- مردم داري : يعني رعايت مقياس انساني؛
2- پرهيز از بيهودگي: استفاده از هر عنصر معماري به جاي خود؛
3- نيارش: فن سازه بناهاي تاريخي؛
4- خود بسندگي: آوردن مصالح پاي كار از نزديك ترين محل باكمترين كيفيت در داخل بناها.
5- درون گرايي: جستجوي تنوع وهنر و خلاقيت معماران در زمينه پلان و كيفيت در داخل بناها.

نكته اي كه در اينجا به آن اشاره مي شود «پيمودن» است كه اساس و پايه چيدمان عناصر فضاهاي معماري بر اين پايه مي باشد. كاربرد «پيمودن» بدين گونه بوده است كه به عنوان مثال در يك زمين كه به ابعاد 40 ضربدر 20 جهت ساختن بنا در نظر گرفته مي شود، فضاسازي را بر طبق شبكه بندي فرضي 2 ضربدر 2 تقسيم نموده و بر طبق اين شبكه بندي و با توجه به آن فضاسازي مي نمايند.

تنها بناهاي كه از صدر اسلام در دسترس مي باشند و مي توان درمورد آنها بحث نمود مساجد هستند. اينگونه بناها معمولا به دليل اعتقادات مذهبي مردم، به محض اينكه خسارتي به آنها وارد مي شد توسط معماران هر دوره مرمت مي شده است و در اين حين ممكن بوده قسمتي به آن افزوده يا از آن كاسته شود.

براي مثال مي توان مسجد تاريكخانه دامغان يا مسجد آدينه اصفهان را نام برد.
مساجد اوليه همگي داراي حياط، شبستان و اغلب منار و حوض بوده اند و به طور كلي نقشه اين مساجد برگرفته از نقشه مدينه پيامبر اعظم اسلام (ص) بوده است، زيرا كه معماران ما تا آن زمان تجربه ساخت بناهايي بدين گونه را نداشته اند و به تدريج صاحب تجربه و خلاقيت در اين زمينه شده اند. آنان اغلب در سده هاي اوليه با الهام از معماري پيش از اسلام و مساجد اوليه اسلام – مثل مسجد مدينه و كوفه – مساجد را مي ساخته اند. يعني فرم ها و فضاهاي الهام گرفته از مساجد مذكور و عناصر اجرايي و نوع قوس ها و طاقها برگرفته از معماري قبل از اسلام به خصوص دوره پارتي مي باشد.

معماران گذشته خلاقيت خود را با طراحي مساجد چهار ايواني در دوره سلجوقي به منصه ظهور رساندند و شاهكارهاي خود را آفريدند. اما به هر حال اوج معماري مساجد ما به لحاظ رعايت تناسبات سلسله مراتب فضاها، سازه مستحكم و تزيينات قوي و چشم نواز را مي توان متعلق به دوره صفويه دانست كه صرفا در خصوص اين دوره و شيوه اصفهاني شايد بتوان مقالات، بلكه كتب زيادي را به رشته تحرير در آورد.

علامه می فرماید که قزوین از "گزو" به معنای پسته گرفته شده که نشان از مشهور بودن محصولات کشاورزی و از همه مهمتر پسته آن در گذشته دارد.

قلعه ها

·          قلعه چال(اندج) . جنوب شرقی روستای اندج .

·          قز قلعه (قلعه دختر) . ضیاءآباد . اواخر دوره ساسانی یا اوایل اسلام .

·          میمون قلعه . شهر قزوین . قرن دوم هجری .

·          قلعه سمیران . طارم  .

·          قلعه لمبسر . شهر رازمیان الموت . دوره ساسانیان .

·          قلعه الموت . رودبار الموت . سال ۲۲۶ هجری .

در شمال شرقی آبادی "گازر خان" و بر بلندای کوهی از سنگ یکپارچه با ارتفاع 2100 متر از سطح دریا که به پناهگاه مخوفی منتهی می شود، قلعه ای پر شکوه وجود دارد که به گفته "حمدالله مستوفی" نخست در سال 226 ه. ق. به دست "داعی الی الحق حسن بن زید الباقری" بنا شده است. تنها راه ورود به قلعه الموت در انتهای ضلع شمال شرقی، چند متر پایین تر از برج شرقی دژ واقع شده که کوه هودکان با فاصله نسبتا زیاد بر آن مشرف است. در این محل تونلی در تخته سنگ بریده شده که دارای 6 متر طول، 2 متر عرض و 2 متر ارتفاع است. پس از عبور از این گذرگاه، آثار باقی مانده برج جنوبی قلعه و دیواره جنوب غربی آن که روی شیب تند تخته سنگ ساخته شده آشکار می گردد. در دامنه جنوبی کوه قلعه، خندقی به طول تقریبی 50 متر و 2 متر عرض کنده و آنرا از آبی که از داخل قلعه می آمده پر می کرده اند تا هیچ راه نفوذی از آن جبهه متصور نباشد. بر روی دامنه های دیگر نیز هرجا بیم بالا رفتن مهاجمان می رفته خندق هایی کنده شده و دیوار بالایی آنها را مورب برآورده اند تا امکان هر عبوری را محدود نماید.
با عبور از پای دیوار شرقی قلعه به بخش اصلی دژ می رسیم که تختگاه حسن صباح در طول اقامت 35 ساله وی در الموت بوده است. این قلعه پس از تسلیم رکن الدین خورشاه در 654 ه. ق. به دستور هلاکو به آتش کشیده و ویران شد و از آن به بعد به عنوان تبعیدگاه و زندان مورد استفاده قرار گرفت.

·          قلعه شیر کوه (بیدلان) . رودبار الموت . دوره اسماعیلیان .

مدارس علوم دینی

·          مدرسه علوم دینی التفاتیه . قزوین . دوره ایلخانی .

·          مسجد و مدرسه سردار . قزوین . دوره قاجاریه .

 زیباترین مدرسه قزوین در روزگار قاجار توسط دو برادر که دارای منصب سرداری بودند و در جنگ های ایران و روس به شجاعت و لیاقت شهرت داشتند ساخته شد. حسین خان و حسن خان سردار در سال 1231 ه. ق. با احداث این مجموعه، شاهکاری از معماری و هنر قاجار را به وجود آورده اند. مدرسه در دو طبقه، با ازاره سنگی و آجرتراش که با تزئینات کاشی همراه است ساخته شده و دارای 32 حجره است. حجره ها در دو سوی دو گوشوار که متصل به ایوان کوچکی است بنا شده و در جلو هر حجره سکویی قرار دارد. نمای تمامی دیوارها در طبقه همکف با کاشی تزئین شده و تکرار نام محمد (ص) با خط هندسی جلوه ای خاص به آن بخشیده است.

·          مسجد و مدرسه شیخ الاسلام . قزوین .

·          مسجد و مدرسه ابراهیمیه . قزوین .

·          مسجد و مدرسه صالحیه . قزوین . قرن سیزدهم ه . ق .

·          مدرسه مسجد پیغمبریه . شهر قزوین . سال ۱۰۵۴ هجری .

مساجد و حسینیه ها

·          حسینیه آقا سید جمال . قزوین .

·          مسجد امینی ها . شهر قزوین . سال ۱۲۷۵ قمری .

·          مسجد حیدریه . قزوین .

·          مسجد سنجیده . قزوین . دوره سلجوقی .

·          مسجد النبی (سلطانی) . شهر قزوین . دوره قاجاریه .

·          مسجد جامع کبیر . شهر قزوین . قبل از اسلام بر بنیان آتشکده .

·          مسجد  پنجه علی . شهر قزوین . دوره صفویه .

مناطق باستان شناسی

·         تپه زاغه . شهرستان بویین زهرا . اواخر هزاره ششم ق. م

·         تپه قبرستان . شهرستان بویین زهرا . هزاره پنجم تا اول ق .م

·         قره تپه . شهرستان بویین زهرا .

کلیساها

·          کلیسای کانتور (برج ناقوس) . شهر قزوین . اواخر دوره قاجاریه  .

این کلیسا به دلیل پلان چند ضلعی نامنظم، نمای آجری قرمز به همراه آجر لعابدار و نوآوری در فرم های تزئینی هندسی معماری کاملا متفاوتی با سایر بناهای استان دارد. در ورودی کلیسا پس از عبور از ایوان کوچکی که نیم متر از سطح زمین بالاتر است؛ با قوسی هلالی از جانب غرب باز شده و به سالن اصلی و دو اتاق کوچک در شمال و جنوب آن می پیوندد که هر کدام با پنجره های نعل اسبی به بیرون ارتباط دارند

·          کلیسای رفیع . شهر قزوین . ۱۳۱۵ شمسی .

کاروانسراها

·          کاروانسرای محمد آباد . جاده قزوین- بوئین زهرا . دوره صفوی .

·          کاروانسرای هجیب . جاده بوئین زهرا - ساوه .

·          کاروانسرای خرزان . قزوین .

·          کاروانسرای شاه عباسی آوج . شهر آوج . سال ۱۰۴۰ ه.ق .

·          كاروانسرای گلشن . قزوین .

گرمابه

·          گرمابه قجر . شهر قزوین . دوره صفویه .

·          گرمابه دودر . قزوین . دوره قاجاریه .

·          گرمابه سردار . قزوین . دوره قاجاریه .

·          گرمابه حاج محمد رحیم (صفا) . قزوین . سال ۱۲۵۹ه.ق

آب انبار

·          آب انبار حکیم . قزوین . سال ۱۲۴۴ ه.ق .

·          آب انبار حاج کاظم . شهر قزوین . دوره قاجاریه .

·          آب انبار مسجد جامع (خیابان) . شهر قزوین . دوره صفوی .

·          آب انبار زنانه بازار . شهر قزوین . دوره قاجاریه .

·          آب انبار آقا . قزوین . دوره قاجاریه .

·          آب انبار سردار کوچک . شهر قزوین . دوره قاجاریه .

·          آب انبار سردار بزرگ . قزوین . دوره قاجاریه .

 در سال 1227 ه. ق. به وسیله حسین خان و حسن خان سردار، در کم آب ترین محله شهر قزوین ساخته شده و بزرگترین آب انبار تک گنبدی ایران شناخته می شود. یکی دیگر از ویژگی های این آب انبار، سردر رفیع با قوس جناقی است که در طرفین آن دو طاق نما در سه طبقه قرار گرفته است. ورودی به آب انبار دارای 47 پله سنگی، هر پله به ارتفاع تقریبی 25 سانتی متر است که با سه پله سردر جمعا 50 پله دارد. مخزن آب این آب انبار دارای طرحی مکعب شکل به ابعاد هر ضلع 17 متر است و مصالح به کار رفته برای ساخت آن، آهک شفته با روکش ساروج می باشد. قطر دیوارهای آن حدود 3 متر و ارتفاع بلندترین نقطه گنبد تا کف آب انبار حدود 28 متر است.